ЗӨВЛӨГӨӨ · ХӨДӨЛМӨР
Илүү цагаар ажилласны хөлсийг хэрхэн тооцох вэ?
ТОВЧ ХАРИУЛТ
Ажил олгогчийн санаачилгаар ердийн ажлын цагаас хэтрүүлж ажилласан бөгөөд нөхөн амраагүй бол илүү цагаар ажилласан хугацааны дундаж цалинг 1.5-аас доошгүй дахин нэмэгдүүлж авна. Долоо хоногийн амралтын өдөр ажилласан бол 1.5, нийтээр амрах баярын өдөр 2, шөнийн 22–06 цагт 1.2-оос доошгүй дахин нэмэгдүүлнэ. Нэмэгдэл хөлсөө аваагүй бол эрх зөрчигдсөнийг мэдсэнээс хойш 90 хоногийн дотор хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс эсвэл сум, дүүргийн гурван талт хороонд хандана.
Хариулт нь хуульчийн зөвлөгөөг орлохгүй. Шийдвэр гаргахаасаа өмнө эх сурвалжийг шалгаарай.
Энэ зөвлөгөөнд «хууль» гэдэг нь 2022 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс мөрдөж буй Хөдөлмөрийн тухай хууль (шинэчилсэн найруулга) юм. Үүнээс өмнөх хугацааны цалингийн маргаанд тухайн үед мөрдөж байсан хууль үйлчилж болно.
Илүү цаг гэж юу вэ?
Долоо хоногийн ердийн ажлын цаг 40-өөс, ажлын өдрийн үргэлжлэл 8 цагаас илүүгүй байна (84.1, 84.2). Ажил олгогчийн санаачилгаар эдгээр хязгаараас хэтрүүлж ажилласан цагийг хууль илүү цаг гэж үзнэ:
Илүү цагаар ажиллуулах
91.1.Ажилтныг ажил олгогчийн санаачилгаар ердийн ажлын өдрийн үргэлжлэл, ээлжийн ажлын цаг, долоо хоногийн ажлын цагийн үргэлжлэл болон ажлын цагийг нэгтгэн бодох ердийн ажлын цагийн нийлбэрээс хэтрүүлэн ажиллуулахыг илүү цагаар ажилласанд тооцно.
Ажлын бүтэн бус цагийн гэрээтэй бол гэрээнд заасан цагаас хэтэрсэн цаг мөн илүү цаг болно (91.3).
Хэр их илүү цаг ажиллуулж болох вэ?
- Өдөрт илүү цаг 4 цагаас, долоо хоногийн нийт ажлын цаг 56 цагаас хэтрэхгүй (84.4).
- Ажил олгогч ажлын цагийн бүртгэл хөтлөх үүрэгтэй (84.5).
- Илүү цагаар ажиллуулж болох тохиолдлыг хууль тоочсон: батлан хамгаалах, хүний амь нас, эрүүл мэндийг хамгаалах, гамшиг, ослын хор уршгийг арилгах, ус, цахилгаан, дулаан, зам, холбооны гэмтэл засах, урьдчилан мэдэх боломжгүй хойшлуулшгүй ажил (91.2).
- Жирэмсэн эмэгтэй, гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй ажилтныг өөрөө зөвшөөрөөгүй бол, насанд хүрээгүй ажилтныг ямар ч тохиолдолд илүү цагаар ажиллуулахыг хориглоно (91.4, 91.5).
- Хуулиар тогтоосон илүү цагийн дээд хэмжээнээс хэтрүүлж ажиллахыг шаардвал та татгалзах эрхтэй. Ингэж татгалзсаных нь төлөө сахилгын шийтгэл ногдуулахыг хориглоно (54.1.2, 54.3).
Уул уурхай, олборлох салбарын уртын ээлжийн ажилтны ажлын өдөр 12 цагаас хэтрэхгүй бөгөөд илүү цагийг ээлжийн ажлын цагийн журмаар тооцож нэмэгдэл хөлс олгоно (92.3).
Нэмэгдэл хөлсийг хэрхэн тооцох вэ?
Ажил олгогч таныг нөхөн амраагаагүй бол дундаж цалин хөлсийг тань дараах хэмжээнээс доошгүйгээр нэмэгдүүлж олгоно (109 дүгээр зүйл):
- Илүү цаг: 1.5 дахин (109.1).
- Долоо хоногийн амралтын өдөр: 1.5 дахин (109.2).
- Нийтээр амрах баярын өдөр: 2 дахин (109.4).
- Шөнийн цаг (22:00–06:00): 1.2 дахин (109.3, 88.1).
Илүү цаг, амралтын эсвэл баярын өдрийн ажил шөнийн цагт таарвал шөнийн нэмэгдлийг дээр нь нэмж олгоно (109.5). Хууль доод хэмжээг тогтоосон тул хамтын гэрээ, хөдөлмөрийн гэрээгээр илүү өндөр хэмжээ тогтоож болно.
Жишээ нь, цагийн дундаж цалин тань 10,000 төгрөг бол нөхөн амраагүй илүү цаг бүрт 15,000-аас, баярын өдөр ажилласан цаг бүрт 20,000-аас доошгүй төгрөг авна. Нийслэлийн иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүх 2025 оны 5 дугаар сарын 19-ний өдрийн 210/МА2025/00836 магадлалдаа илүү цагийн хөлсийг 1.5 дахин нэмэгдүүлэх ёстой байхад 1 дахин олгосон бол ажилтан зөрүү 0.5-ыг шаардах эрхтэй гэж дүгнэсэн (shuukh.mn).
Анхаарах зүйл:
- Ээлжээр ажилладаг ажилтны ээлж хуваарийн дагуу амралтын эсвэл баярын өдөр таарсан бол 109.2, 109.4-т заасан нэмэгдэл олгохгүй. Харин хамтын гэрээгээр тогтоож болно (109.9). Ээлжийн хуваарийн дагуу шөнө ажилласан бол шөнийн нэмэгдэл олгоно (109.8).
- Ажлын бүтэн бус цагийн ажилтанд эдгээр нэмэгдэл адил хамаарна (109.7).
- Шөнө ажилласан бол дараагийн ажлын өдөр шөнө ажилласан цагаас багагүй хугацаагаар нөхөн амраана (88.2).
Нийтээр амрах баярын өдрүүдийг хууль тоочсон:
Нийтээр амрах баярын өдөр
97.1.Дараах нийтээр тэмдэглэх баярын өдөр амарна:
97.1.1.Шинэ жил: нэгдүгээр сарын 1;
97.1.2.Цагаан сар: билгийн тооллын хаврын тэргүүн сарын шинийн 1, 2, 3;
97.1.3.Олон улсын эмэгтэйчүүдийн өдөр: гуравдугаар сарын 8;
97.1.4.Бурхан багшийн Их дүйчин өдөр: билгийн тооллын зуны тэргүүн сарын шинийн 15;
97.1.5.Хүүхдийн баяр: зургадугаар сарын 1;
97.1.6.Үндэсний их баяр наадам, Ардын хувьсгалын ойн баяр: долдугаар сарын 10, 11, 12, 13, 14, 15;
/Энэ заалтад 2023 оны 07 дугаар сарын 07-ны өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан./97.1.7.Их Эзэн Чингис хааны өдөр: Их Эзэн Чингис хаан мэндэлсэн билгийн тооллын өвлийн тэргүүн сарын шинийн 1;
97.1.8.Бүгд Найрамдах Улс тунхагласан өдөр: арван нэгдүгээр сарын 26;
97.1.9.Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээсний баярын өдөр: арван хоёрдугаар сарын 29.
Нэмэгдэл хөлсөө аваагүй бол юу хийх вэ?
- Ажилласан цагаа баримтжуулах. Ажилласан өдөр, цагаа өөрөө тэмдэглэж, ажлын даалгавар, имэйл, мессеж, нэвтрэх бүртгэл зэргийг хадгалаарай. Ажил олгогч цалин олгох бүрдээ цалингийн бүрэлдэхүүн, суутгал, түүний үндэслэлийг бичгээр буюу цахимаар мэдэгдэх үүрэгтэй (104.3).
- Ажил олгогчоос бичгээр шаардах. Талууд маргаанаа эхлээд харилцан тохиролцож шийдвэрлэх бүх хүчин чармайлт гаргах үүрэгтэй (154.1).
- 90 хоногийн дотор гомдол гаргах. Эрх зөрчигдсөнийг мэдсэн буюу мэдэх ёстой байсан өдрөөс хойш 90 хоногийн дотор байгууллагынхаа хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисст, ийм комиссгүй бол сум, дүүргийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороонд хандана (154.2, 154.2.2). Цалин хөлсний маргаан шүүх шууд хянан шийдвэрлэх маргааны жагсаалтад (158 дугаар зүйл) ордоггүй тул эхлээд эдгээр байгууллагаар шийдвэрлүүлнэ. Тэдний шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл шүүхэд хандана (154.8).
- Хөдөлмөрийн хяналтын улсын байцаагчид хандах. Байцаагч ажилтны гомдлоор хяналт шалгалт хийх бөгөөд гомдол гаргагчийн нууцыг хадгална (162.3.4, 162.3.6).
Дээрх магадлалд шүүх илүү цагийн хөлсний маргаанд 154.2.2-ын 90 хоногийг хэрэглэж, ажилтан гурван талт хорооны шийдвэрийг хүлээн авснаас хойш шүүхэд хандах хугацааг хэтрүүлснийг тэмдэглэсэн. Шат бүрийн хугацааг алдалгүй хандаарай.
Цалин хөлсийг тогтоосон өдөр олгоогүй бол хугацаа хэтэрсэн хоног тутамд олгох ёстой цалингийн 0.3 хувьтай тэнцэх алданги тооцож олгоно (124.1). Нэмэгдэл хөлс нь цалин хөлсний нэг хэсэг (101.1). Цалин хөлсийг олговол зохих өдрөөс хойш 30 хоногийн дотор олгоогүй бол ажилтан ажил үүргээ гүйцэтгэхээс татгалзаж болно (54.1.3).
Ажил олгогчид ногдох хариуцлага
Хуулиар зөвшөөрснөөс бусад тохиолдолд илүү цагаар ажиллуулсан, эсхүл өдрийн, долоо хоногийн ажлын цагийн дээд хязгаарыг зөрчсөн ажил олгогчоос хохирол, нөхөн төлбөрийг гаргуулж, хүнийг 150, хуулийн этгээдийг 1,500 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно (Зөрчлийн тухай хуулийн 10.16 дугаар зүйлийн 11 дэх хэсэг). Цалин хөлс, олговрыг хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр хугацаанд нь олгоогүй буюу дутуу олгосон бол хүнийг 500, хуулийн этгээдийг 5,000 нэгжээр торгоно (мөн зүйлийн 5 дахь хэсэг). Нэг нэгж нь 1,000 төгрөг (Зөрчлийн тухай хуулийн 3.4 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэг).
Нөхцөл байдал бүр өөр тул тодорхой хэрэг дээрээ хуульчийн зөвлөгөө аваарай.
ХУУЛИЙН СУДАЛГАА
Хуулиас хариулт хайя.
Нөхцөл байдлаа бичээд судалгаагаа эхлүүлээрэй.
Хариулт нь хуульчийн зөвлөгөөг орлохгүй. Шийдвэр гаргахаасаа өмнө эх сурвалжийг шалгаарай.