ЗӨВЛӨГӨӨ · ХӨДӨЛМӨР
Ажлаас үндэслэлгүй халагдвал юу хийх вэ?
ТОВЧ ХАРИУЛТ
Ажил олгогч таныг зөвхөн Хөдөлмөрийн тухай хуульд заасан үндэслэлээр, заасан журмын дагуу ажлаас чөлөөлж болно. Халах шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл түүнийг хүлээн авснаас хойш 30 хоногийн дотор хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисс, сум, дүүргийн гурван талт хороо эсвэл шүүхэд хандана. Халалт үндэслэлгүй нь тогтоогдвол ажилдаа эгүүлэн тогтоолгож, ажилгүй байсан хугацааны дундаж цалинтай тэнцэх олговор авна.
Хариулт нь хуульчийн зөвлөгөөг орлохгүй. Шийдвэр гаргахаасаа өмнө эх сурвалжийг шалгаарай.
Энэ зөвлөгөөнд «хууль» гэдэг нь 2022 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс мөрдөж буй Хөдөлмөрийн тухай хууль (шинэчилсэн найруулга) юм. Үүнээс өмнө гарсан халах шийдвэрт хуучин хууль үйлчилж болно.
Ажил олгогч ямар үндэслэлээр халж болох вэ?
Ажил олгогч өөрийн санаачилгаар хөдөлмөрийн харилцааг зөвхөн хуулийн 80.1-д тоочсон үндэслэлээр цуцалж болно:
Хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг ажил олгогчийн санаачилгаар цуцлах
80.1.Хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг дараах үндэслэлээр ажил олгогчийн санаачилгаар цуцалж болно:
80.1.1.аж ахуйн нэгж, байгууллага, түүний салбар, нэгж татан буугдсан, ажлын байр хасагдсан, орон тоо цөөрсөн;
80.1.2.ажилтан мэргэжил, мэргэшлийн түвшин, ур чадвар, ажлын гүйцэтгэлийн хувьд гүйцэтгэж байгаа ажил үүрэгтээ тэнцэхгүй болох нь тогтоогдсон. Энэ тухай ажилтанд өмнө нь анхааруулж, мэргэжил, мэргэшлийн түвшин, ур чадвар, ажлын гүйцэтгэлээ сайжруулах боломжит хугацаа олгосон байвал зохино;
80.1.3.ажилтан эрүүл мэндийн хувьд ажил үүргээ гүйцэтгэх боломжгүй нь эрүүл мэндийн магадлалын зөвлөлийн шийдвэрээр тогтоогдсон бөгөөд түүнийг шилжүүлэн ажиллуулах өөр ажлын байр байхгүй, энэ хуулийн 144.1-д заасан арга хэмжээг ажил олгогч авсан боловч ажилтан хөдөлмөр эрхлэх боломжгүй бол;
/Энэ заалтад 2023 оны 07 дугаар сарын 07-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулсан./80.1.4.ажилтан хөдөлмөрийн сахилгын зөрчлийг давтан /хоёр ба түүнээс дээш/ гаргасан, эсхүл хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг шууд цуцлахаар хөдөлмөрийн гэрээнд тусгайлан заасан ноцтой зөрчил гаргасан;
80.1.5.ажил олгогчийн мөнгө болон эд хөрөнгийн бүрэн бүтэн байдлыг хариуцах, эсхүл захиран зарцуулах эрх бүхий ажилтан ажил олгогчийн итгэлийг алдсан буруутай үйлдэл, эс үйлдэхүй гаргасан нь тогтоогдсон;
80.1.6.ажилтан ажилд орох үедээ боловсрол, мэргэжил, мэргэшлийн түвшнийг нотлох баримт бичгээ хуурамчаар бүрдүүлсэн нь тогтоогдсон.
Ажлын байр хэвээр байхад эдгээрээс өөр үндэслэлээр ажилтныг халахыг хууль хориглоно (80.2). Байгууллагын харьяалал, өмчийн төрөл, хэлбэр, удирдлага өөрчлөгдсөн нь дангаараа халах үндэслэл болохгүй (80.3).
Жирэмсэн эмэгтэй, гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эх, ганц бие эцгийг хууль онцгойлон хамгаална. Тэднийг сахилгын давтан буюу ноцтой зөрчил, итгэл алдсан буруутай үйлдэл, хуурамч баримт бичиг, эсхүл байгууллага татан буугдсанаас бусад үндэслэлээр ажил олгогчийн санаачилгаар халж болохгүй (135.1).
Ажил олгогч ямар журам баримтлах ёстой вэ?
Үндэслэл байсан ч журам зөрчвөл халалт хууль бус болж болно. Дараах зүйлийг шалгаарай:
- Урьдчилан мэдэгдсэн эсэх. Орон тоо цөөрсөн, ур чадвар тэнцээгүй, эрүүл мэндийн шалтгаантай зэрэг үндэслэлээр халахдаа ажил олгогч 30-аас доошгүй хоногийн өмнө бичгээр буюу цахимаар мэдэгдэнэ (80.4). Энэ хугацаанд таныг ажиллуулахгүй бол дундаж цалинтай тэнцэх олговор олгоно (80.5).
- Ур чадвар тэнцээгүй гэж халсан бол ажил олгогч өмнө нь анхааруулж, сайжруулах боломжит хугацаа олгосон байх ёстой (80.1.2).
- Сахилгын шийтгэлээр халсан бол ажил олгогч эхлээд танд мэдэгдэж, тайлбар авч, шийтгэлийг бичгээр буюу цахимаар гаргана (123.3). Шийтгэлийг зөрчил гаргаснаас хойш зургаан сар, ажил олгогч түүнийг илрүүлснээс хойш нэг сарын дотор ногдуулна (123.4). Нэг зөрчилд хоёр удаа шийтгэхгүй (123.7).
- Бичгээр шийдвэр гаргасан эсэх. Халах шийдвэрийг ажил хүлээлцэхээс өмнө бичгээр буюу цахимаар гаргаж, танд танилцуулж, хувийг нь өгнө. Та хүлээж авахаас татгалзвал оршин суугаа хаягаар тань шуудангаар илгээснээр танилцсанд тооцно (83.4).
- Тооцоо хийсэн эсэх. Хөдөлмөрийн харилцаа дуусгавар болсон өдөр ажил олгогч шийдвэр, эрүүл мэндийн даатгалын дэвтэр, бусад баримт бичгийг өгч, цалин хөлс, олговор, тэтгэмжийг олгох үүрэгтэй (83.6).
Халагдсаны тэтгэмж
Байгууллага татан буугдсан, ажлын байр хасагдсан, орон тоо цөөрсөн, ур чадвар тэнцээгүй, эрүүл мэндийн шалтгаантай зэрэг үндэслэлээр халагдвал ажил олгогч ажилласан хугацаанаас тань хамаарсан нэг удаагийн тэтгэмж олгоно. Ажилгүйдлийн тэтгэмж авах эрхтэй эсэхээс үл хамаарна:
Хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалсны тэтгэмж
82.1.Энэ хуулийн 65.4.2, 80.1.1, 80.1.2, 80.1.3-т заасан үндэслэлээр хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалсан ажилтанд нийгмийн даатгалын сангаас олгох ажилгүйдлийн тэтгэмж авах эрхтэй эсэхээс үл хамааран ажил олгогч дараах хэмжээний тэтгэмжийг нэг удаа олгоно:
82.1.1.тухайн аж ахуйн нэгж, байгууллагад зургаан сараас хоёр жил хүртэл ажилласан бол нэг ба түүнээс дээш сарын үндсэн цалинтай тэнцэх;
82.1.2.тухайн аж ахуйн нэгж, байгууллагад хоёр жилээс тав хүртэл жил ажилласан бол хоёр ба түүнээс дээш сарын үндсэн цалинтай тэнцэх;
82.1.3.тухайн аж ахуйн нэгж, байгууллагад таван жилээс 10 хүртэл жил ажилласан бол гурав ба түүнээс дээш сарын үндсэн цалинтай тэнцэх;
82.1.4.тухайн аж ахуйн нэгж, байгууллагад 10 ба түүнээс дээш жил ажилласан бол дөрөв ба түүнээс дээш сарын үндсэн цалинтай тэнцэх.
Сахилгын зөрчил, итгэл алдсан, хуурамч баримт бичиг гэсэн үндэслэлээр халагдсан бол энэ тэтгэмж олгогдохгүй. Хамтын гэрээгээр тэтгэмжийг нэмэгдүүлж болно (82.3).
Халалтыг хэрхэн, хэзээ эсэргүүцэх вэ?
Хугацаа богино тул халах шийдвэрийг хүлээн авсан өдрөө тэмдэглэж аваарай: хугацаа тэр өдрөөс тоологдоно.
- Ажил олгогчтой ярилцах. Талууд маргаанаа эхлээд харилцан тохиролцож шийдвэрлэх бүх хүчин чармайлт гаргах үүрэгтэй (154.1).
- 30 хоногийн дотор гомдол гаргах. Халсан буюу өөр ажилд шилжүүлсэн шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзвэл түүнийг хүлээн авснаас хойш 30 хоногийн дотор байгууллагынхаа хөдөлмөрийн эрхийн маргаан таслах комисст, ийм комиссгүй бол сум, дүүргийн хөдөлмөрийн эрхийн маргаан зохицуулах гурван талт хороонд хандана (154.2.1). 20 ба түүнээс дээш ажилтантай байгууллагад ийм комисс байнга ажиллана (156.1). Комисс, хороо гомдлыг ажлын 10 өдрийн дотор шийдвэрлэнэ (154.3).
- Комиссоос гурван талт хороонд. Комисс маргааныг шийдвэрлэж чадаагүй бол тэмдэглэл үйлдэнэ (154.5). Тэмдэглэлийг хүлээн авснаас хойш ажлын 10 өдрийн дотор сум, дүүргийн гурван талт хороонд хандана (154.6).
- Хорооноос шүүхэд. Гурван талт хорооны тэмдэглэл буюу шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл хүлээн авснаас хойш ажлын 10 өдрийн дотор шүүхэд нэхэмжлэл гаргана (154.8). Энэ хугацаанд хэн нь ч шүүхэд хандаагүй бол хорооны шийдвэрийг талууд заавал биелүүлнэ (154.9).
Халсан, шилжүүлсэн тухай шийдвэрийг үндэслэлгүй гэж үзсэн ажилтан комисс, хороогоор дамжилгүй шууд шүүхэд хандаж болно (158.2.2). Энэ заалтад тусдаа хугацаа заагаагүй ч ийм нэхэмжлэлд шүүх 154.2.1-ийн 30 хоногийг хэрэглэсэн шийдвэрүүд бий. Тиймээс аль замаар явсан ч шийдвэрийг хүлээн авснаас хойш 30 хоногт багтааж хандаарай.
Хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хугацаа хэтэрсэн бол хугацааг сэргээх эсэхийг таны хүсэлтээр шүүх шийдвэрлэнэ (157.1).
Халалт үндэслэлгүй нь тогтоогдвол
Эрх бүхий байгууллага таныг ажилд тань эгүүлэн тогтоовол ажил олгогч урьд эрхэлж байсан ажлыг тань эргүүлэн гүйцэтгүүлж эхлэх хүртэлх хугацааны дундаж цалинтай тэнцэх олговрыг нөхөн олгоно (127.1). Өөр ажилд үндэслэлгүй шилжүүлснээс цалин тань буурсан бол зөрүүг олгоно (127.2).
Бэлтгэх баримт
- Хөдөлмөрийн гэрээ, ажлын байрны тодорхойлолт.
- Халах шийдвэр (тушаал), урьдчилсан мэдэгдэл, тэдгээрийг хүлээн авсан огноог нотлох зүйл: гарын үсэг, шуудангийн баримт, имэйл.
- Сахилгын шийтгэл, таны өгсөн тайлбар, анхааруулга.
- Цалингийн хуулга, нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөлтийн лавлагаа.
- Ажил олгогчтой харилцсан захидал, мессеж.
Цалин хөлс, ажилласан хугацаа, эрхэлж байсан ажлын талаарх тодорхойлолтыг хүсвэл ажил олгогч ажлын таван өдөрт багтаан гаргаж өгөх үүрэгтэй (83.7).
Нөхцөл байдал бүр өөр тул тодорхой хэрэг дээрээ хуульчийн зөвлөгөө аваарай. Хугацаа богино учир хуульчид шийдвэрээ хүлээн авмагцаа хандах нь зүйтэй.
ХУУЛИЙН СУДАЛГАА
Хуулиас хариулт хайя.
Нөхцөл байдлаа бичээд судалгаагаа эхлүүлээрэй.
Хариулт нь хуульчийн зөвлөгөөг орлохгүй. Шийдвэр гаргахаасаа өмнө эх сурвалжийг шалгаарай.